
گزارش «ایران» از یافتههای نظرسنجی یکی از مراکز پژوهشی کشور
توصیه نخبگان؛ اقدامات نظامی بازدارنده علیه باکو
گروه سیاست/ تحولات دو سال اخیر و منازعات شکل گرفته در منطقه قفقاز موجب بازگشت سرزمینهای مورد ادعای جمهوری آذربایجان از ارمنستان شد ولی به نظر میرسد با عملیات اخیر جمهوری آذربایجان در شهریور 1401 در استان سیونیک، دارای اهداف جدید و به تبع آن تحولات ژئوپلیتیکی جدیدی باشد.
جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یک بازیگر فعال منطقهای از یکسو و تأثیرپذیر از هرگونه تغییرات و تحولات جدید این منطقه، رویکردها و سیاست خاص خود را که مبانی آن بر گرفته از موضع رهبر معظم انقلاب در مورد عدم تغییر مرزهای شمال غربی کشور قفقاز است، دنبال میکند.
رویکرد و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات قفقاز با نقد و واکنش مختلفی در محافل گوناگون مردمی، رسانهای و نخبگانی روبهرو بوده است. در این راستا در یک نظرسنجی که از میان 384 نفر از نخبگان دانشگاهی (دانشگاههای تهران، علامه طباطبایی، تبریز، گیلان، شیراز، رازی کرمانشاه)، پژوهشگران و تحلیگران سیاست خارجی آگاه به مسائل قفقاز انجام گرفته این نتایج به دست آمده است.
تحرکات بازیگران منطقهای عنصر کلیدی تحولات
52 درصد از پاسخدهندگان، در پاسخ به تشدید دور جدید تنش در منطقه قفقاز، تحرکات بازیگران فعال منطقهای را دلیل تشدید دور جدید تنش بیان کردهاند. 31 درصد نیز درگیری روسیه در پرونده اوکراین را موجب کاهش نقش توازن بخش این کشور و در نتیجه تشدید منازعه در قفقاز عنوان کردهاند. مابقی پاسخ دهندگان عدم پایبندی یکی از طرفین یا هردو طرف به توافقها و همینطور مداخله قدرتهای بزرگ را دلیل تشدید تنشها در دور جدید دانستهاند. همچنین 41 درصد از پاسخ دهندگان سیر و روند تحولات جدید منطقه را در راستای منافع کشور ترکیه میدانند. 34 درصد نیز این تحولات را در راستای منافع کشور آذربایجان عنوان میکنند و مابقی نیز این روند را در راستای سایر بازیگران می دانند. نکته قابل توجه دیگر اینکه 57 درصد از پاسخ دهندگان ،ترکیه را دارای بیشترین تأثیرگذاری بر سیاستهای دولت آذربایجان میدانند در حالی که 24 درصد، رژیم صهیونیستی را دارای بیشترین تأثیرگذاری بر سیاستهای دولت آذربایجان بیان کرده و مابقی پاسخ دهندگان بازیگران دیگر را در این میان مطرح میکنند.
اولویت ایران در منطقه ژئوپلیتیک و تمدنی است
در پاسخ به پرسش از اولویت و جایگاه منطقه قفقاز در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، 43 درصد از پاسخدهندگان بر اولویت منافع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی و 26 درصد بر اهمیت فرهنگی و تمدنی این منطقه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تأکید کردهاند. این درحالی است که 18 درصد بر اقتصاد و تجارت و 13 درصد بر اهمیت از منظر سیاسی و امنیتی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تأکید داشتند.
ملاحظه امنیتی ایران تثبیت مرزهای ژئوپلیتیک منطقه است
53 درصد از پاسخدهندگان مخالفت با تغییر مرزها و ژئوپلیتیک منطقه قفقاز جنوبی را بخش مهمی از ملاحظات امنیتی و استراتژیک ایران در قبال تحولات جدید منطقه میدانند. 18 درصد از پاسخ دهندگان ممانعت از حضور تهدیدمحور بازیگران فرامنطقهای دولتی، 15 درصد تأمین منافع ژئواکونومیک ایران و 14 درصد مخالفت با تحرکات قوممدارانه و تجزیهطلبانه را بهعنوان بخش مهمی از ملاحظات امنیتی و استراتژیک ایران در قبال تحولات جدید بیان میکنند.
لزوم تغییر جهتگیری سیاست خارجی ایران ،فعالانه و بر مبنای اولویت دیپلماسی سیاسی
نکته قابل توجه دیگر در این نظرسنجی تأکید 57 درصد از پاسخ دهندگان به اولویت دیپلماسی سیاسی از سوی دستگاههای مرتبط با سیاست خارجی ایران در پاسخ به سؤال از نوع جهتگیری دستگاه دیپلماسی برای تأمین ملاحظات استراتژیک در منطقه قفقاز تأکید کردهاند. در حالی که 21 درصد بر دیپلماسی اقتصادی، 17 درصد بر دیپلماسی فرهنگی اشاره کردهاند.
از سویی دیگر43 درصد از پاسخ دهندگان اقدامات جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات اخیر منطقه قفقاز را در قالب سیاست بیطرفی منفعلانه صورتبندی میکنند. این درحالی است که 31 درصد این اقدامات را در دیپلماسی چند جانبه صورتبندی میکنند. مابقی پاسخدهندگان نیز اقدامات جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات اخیر منطقه قفقاز را در قالب دیپلماسی پنهان و سیاست بیطرفی فعال صورتبندی میکنند.
39 درصد پاسخدهندگان در مورد تأثیر اقدامات دستگاه دیپلماسی کشور در روند تحولات منطقه قفقاز بیان میدارند که این امر موجب القای انفعال ایران در میان سایر بازیگران شده است. 36 درصد بر بیتأثیر بودن اقدامات دستگاه دیپلماسی کشور در روند تحولات منطقه قفقاز تأکید دارند. این در حالی است که 19 درصد نیز قائل به کمک جمهوری اسلامی ایران به مدیریت تنش هستند.
46 درصد از پاسخ دهندگان ناکارآمدی نهادهای مؤثر بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را عامل وضعیت کنشگری کنونی کشور در این منطقه عنوان کردهاند. درحالی که 33 درصد، بر برتری رقبای منطقهای بهعنوان عامل تشدید شرایط کنونی تأکید کردهاند. 11 درصد نقش تحریمها و 10 درصد نیر نگرانی از تنشهای قومی را دلیل شکل کنشگری کنونی کشور در منطقه قفقاز دانستهاند.
اقدامات امنیتی – نظامی بازدارنده توصیه نخبگان ایرانی
نکته مهم و قابل توجه این نظرسنجی، تأکید 43 درصد از پاسخ دهندگان بر اقدامات امنیتی و نظامی بازدارنده جمهوری اسلامی ایران بهعنوان اولویت اقدامات ایران برای مقابله با تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه قفقاز است. 28 درصد از پاسخ دهندگان نیز بر همکاری سه جانبه جمهوری اسلامی ایران، روسیه و ارمنستان بهعنوان اولویت اقدامات ایران برای مقابله با تغییرات ژئوپلیتیکی تأکید دارند. مابقی نیز همکاری نظامی با ارمنستان و همچنین دیپلماسی سیاسی با آذربایجان را بهعنوان اولویت اقدامات ایران برای مقابله با تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه قفقاز عنوان کردهاند. گفتنی است نظرسنجی فوق در مهرماه 1401 از سوی مؤسسه مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران و در راستای اولویتهای پژوهشی و مطالعاتی خود در حوزه امنیت بینالملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران انجام گرفته است.

یک پژوهشگر صهیونیست در واکنش به پوشش رسانهای اتفاقات ایران در خارج از کشور عنوان کرد
رسانه های غربی تخیلات ایران ستیزانه خود را دنبال میکنند!
سحر سماوات / راز زیمت پژوهشگر «دانشگاه تلآویو» و «مؤسسه مطالعات امنیت داخلی» رژیم صهیونیستی با انتقاد از نحوه پوشش خبری تحولات هفتههای اخیر ایران در توئیت خود نوشت: «متأسفانه، پوشش خبری کنونی اعتراضات ایران با وجود اهمیت آن، همراه با افکار آرزومندانه و تخیلی بوده است.»
زیمت در ادامه این توئیت بیان کرده است که «همچنین ظرفیتهای رژیم و تعداد ایرانیهایی که علیرغم گلایههایشان، وضع موجود را به آشوب و بلاتکلیفی ترجیح میدهند، دستکم گرفته شده است.»
با درنظر گرفتن این مطالب، حال جای طرح این سؤال وجود دارد که اساساً چرا این تحلیلگر صهیونیستی پوشش رسانهای اتفاقات ایران را آرزومندانه و تخیلی ارزیابی کرده است؛ به نظر میرسد مهمترین پاسخ به این سؤال را در پوشش اغراقآمیز اتفاقات ایران است که در موضوعاتی از قبیل تلاش برای القای سراسری بودن اعتراضات، تلاش برای عمیق جلوه دادن عمق اعتراضات و تلاش برای القای این مطلب نادرست که اوضاع در ایران بحرانی و از کنترل خارج شده است، جستجو کرد.
همچنین توجه وی به ظرفیت عظیم مردمی که با وجود مشکلات، همچنان پشتیبان جمهوری اسلامی هستند، قابل توجه است؛ موضوعی که رسانههای بیگانه سعی داشتهاند همواره عکس آن را در مطالب خود به جامعه ایران و جوامع بینالمللی القا کنند.
گفتنی است زیمت، جزو مقامات سابق امنیتی اسرائیل به حساب میآید. او مشاور سابق نظامی اسرائیل در امور ایران بوده است. همچنین پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS) است.
در سوابق وی آمده که وی به طور فزایندهای از نقش نتانیاهو در مخالفت با توافق هستهای ایران و ترغیب ترامپ به کنار گذاشتن آن انتقاد کرده و گفته بود که پیشرفت هستهای کنونی تهران، محصول فشار حداکثری امریکا و حملات خرابکارانه اسرائیل است.
وی پیشتر در کتاب خود با عنوان «ایران از درون» نوشته بود که با گذشت بیش از چهار دهه از انقلاب اسلامی، ایران همچنان از ثبات بالایی برخوردار است؛ حتی در بحبوحه تحولاتی که در دهه گذشته برای منطقه رخ داده است.
همچنین نویسنده معتقد است که جامعه ایران با وجود همه مشکلاتی که دارد از ثبات نسبی برخوردار است و اگرچه بحرانهای اقتصادی وجود دارد، اما این ثبات نسبی را نمیتوان نادیده گرفت.